Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 134

MAKALE BETON PREFABRİKASYON NİSAN 2020 ◆ SAYI : 134 18 mektedir. Dolgu duvarlarının dayanımı göreli olarak daha düşük olan gazbeton elemanlarla inşa edilmesi bu durumu daha da olumsuz hale getirmektedir. Bununla birlikte, yeterli rijitliğin dolgu duvar elemanlarla sağlanmaması, bu- nun yerine planda dengeli dağıtılmış betonarme perdelerin kullanılması en akılcı çözümlerden biridir. Diğer önemli bir konu ise gazbeton duvarla- rın varlığının, düşük rijitlik ve dayanım- larına karşın, betonarme çerçevelerin deprem etkileri altında davranışını pek değiştirmemesidir; bu ise sistemin hesaplandığı şekliyle davranış göster- mesine neden olarak olumlu bir durum ortaya koymaktadır [11]. Başka bir de- yişle, deprem yüklerinin taşınmasında dolgu duvarlara değil de taşıyıcı iskele- te güvenmek, sistemi ona göre boyut- landırmak daha anlamlıdır. Doğanyol ilçesinde bu şekilde yapısal olmayan hasarların izlendiği iki örnek bina Şekil 28’de verilmiştir. 1970’li yıllarda Elazığ, Karşıyaka Ma- hallesi’nde ayrık düzende inşa edilen 6 katlı, betonarme, İmar-İskân Belediye konutları binalarında çoğu yapısal ol- mayan hasarlar meydana gelmiştir (Şekil 29). Binalar boşaltılmış ve yı- kılmaya başlanmış durumdadır. Böl- gedeki deprem öncesinde bazı önemli diğer yapıların güçlendirildiği öğrenil- diğinden, güçlendirilen binaların per- formansları da incelenmiştir. Bunlar arasında Elazığ Lisesi binası önemli uygulamalardan biri olmuştur (Şekil 30). Binada 2015 yılında güçlendirme çalışmaları tamamlanmış olup güç- lendirme yöntemi olarak betonarme kolonların betonarme ile mantolan- ması ve planda her iki asal doğrultuda uygun olan gözlerde betonarme perde eklenmesi şeklinde olmuştur. Binanın depremde performansının uygun ol- duğunu söylemek mümkün olmakla birlikte, yapısal olmayan hasarın bütün katlarda yaygın olması dikkat çekicidir (Şekil 30d). Başka bir deyişle, bina önem katsayısı yüksek bir bina olması nedeniyle deprem sonrasında hemen kullanım/kesintisiz kullanım koşulları- na uymamaktadır. Binada betonarme perde eklenmesiyle kat ivmelerinin arttığı, buna bağlı yapısal hasarın yo- ğunlaştığı düşünülmektedir. Bir diğer önem katsayısı yüksek bina da Sivrice ilçesi PTT binasıdır. Bu bina da gazbeton dolgu duvarlı betonarme iskeletli olup yoğun yapısal olmayan hasarlar bulunmaktadır (Şekil 31). Deprem sonrasında hemen kullanımın sağlanması gereken binalardan olması gereken bu bina da kullanılamamakta, bunun yerine gezici araçlarla hizmet sürdürülmektedir. Malatya Doğanyol’da bulunan Halk Eğitim Merkezi ve konut olarak kul- lanılan betonarme bina önemli dene- bilecek düzeyde hasar almıştır. Yapı taşıyıcı sisteminde düzensiz kirişleme ve diğer türden düzensizliklere rast- lanmıştır. Ayrıca kolona göre daha güçlü kirişlerin kullanılması kesme/ kayma çerçevesi etkisi yaratmış ve bu da kolon üst bölgelerinde ve taşıyıcı olmayan duvarlarda deprem hasarının artmasına yol açmıştır (Şekil 32). Elazığ Mustafa Kemal Ortaokulu’nda duvar-betonarme sistem arasında ayrılma çatlakları, band pencereler civarından başlayan duvar çatlakları, değişik bölgelerdeki duvarlarda eğik kayma çatlakları gibi yapısal olma- yan, ancak sistemin yetersiz yatay rijitliğinden kaynaklanan yoğun hasar oluşumu izlenmiştir (Şekil 33). Dep- rem sonrasında binanın yıkımına baş- lanmış, sonradan durdurulmuş olduğu bilgisi alınmıştır. Yıkılmaya başlanan Şekil 29. Yapısal Olmayan Hasarlar – Elazığ (Yapım Yılı-1970’li Yıllar) (a) Genel Görünüş (b) Uygun Olmayan Donatı Detayı (a) (b)