Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 144

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2022 ◆ SAYI : 144 17 Bu sayısal örnekte yapılan varsayımlar altında, 25 kg/m 2 olarak yapıya ilave edilen güneş enerjisi sistemi, aşık ser- vis sabit yüklerinde %43’lük bir artışa neden olmaktadır. Açıklık momenti 1.4G+1.6Q kombinasyonunda 3216 kgm, mesnet bölgesindeki maksimum kesme kuvveti 1568 kg olarak hesap- lanırken, GES ilavesi sonrası açıklık momenti 3776 kgm, maksimum kes- me kuvveti 1841 kg olarak hesaplan- mıştır. Yapılan hesaplar sonucunda GES yüklemesinin kesit tesirlerinde yaklaşık %18 civarında artışa neden olduğu belirlenmiştir. Bugüne kadar toplamda 8 kez gün- cellenen deprem yönetmeliklerinden ABYBHY-1975 [19], ABYBHY-1998 [20] ve DBYBHY-2007 [21]’de prefab- rike yapıların tasarım esasları yer al- maktadır. Türkiye Bina Deprem Yönet- meliği-2018 8.bölümde (TBDY-2018) [22] prefabrike betonarme yapıların tasarımı için özel kurallar daha geniş kapsamlı olarak sunulmuştur. Bu bö- lümde çatı kirişlerinin boyutlandırma ve imalat esaslarını etkileyen, deprem güvenliği bakımından olumlu sınırla- malar bulunmaktadır. Endüstri yapılarının büyük çoğunluğu- nu oluşturan tabanda ankastre üstte mafsallı kolon ve çatı kirişli prefabri- ke betonarme binalar için güncelle- nen yönetmelikler ile taşıyıcı sistem davranış katsayılarının güvenli tarafta kalarak değiştiği (ABYBHY-1998 [20] R =5, DBYBHY-2007 [21] R =3) ve göreli kat ötelenmelerinin sınırlandı- rıldığı bilinmektedir. TBDY-2018 [22] yönetmeliğinden önce yapılan hesap- larda yapının inşa edileceği il ve ilçeler yürürlükteki yönetmelikte verilen dep- rem bölgelerine göre etkin yer ivmesi katsayısı seçilirken, günümüzde AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnte- raktif Web Uygulaması [23] üzerinden her arazi için beklenen pik ivme değer- leri ve diğer parametreler kontrol edil- mektedir. Deprem, bir yapının kullanım ömrü boyunca karşılaştığı en önemli yükle- me durumlarından biridir. TBDY-2018 [22]’in yürürlüğe girdiği tarihten önce tasarlanmış ve uygulanmış tüm yapı- larda yeni koşullara göre kontrollerin yapılması, mevcut durumların de- ğerlendirilmesi ve gerekli görüldüğü durumda güçlendirme çalışmalarının başlatılması yapısal deprem güvenli- ği için gereklidir. Ülkemizde geçmişte yaşanan depremlerde prefabrike be- tonarme yapılarda yetersiz dayanım, yetersiz süneklik ve yetersiz rijitlikten kaynaklanan ağır hasarlar hatta göç- meler görülmüştür [24,25,26]. Bunun- la birlikte, güncel yönetmeliklere göre tasarlananlarda herhangi bir sorun ol- mamıştır [24]. Deprem yükleri etkisi altında betonar- me yapıların taşıyıcı elemanlarında çeşitli şekillerde görülen yapısal ha- sarların azaltılması ve yapının deprem performansının iyileştirilmesi, farklı güçlendirme alternatifleri ile mümkün olabilmektedir. Yapı güvenliğini yeni- den sağlamak ve yapının mevcut mi- mari fonksiyonlarının devam edebilme- si için tüm taşıyıcı sistemin ve hasar görmüş elemanların gerektiği biçimde onarılması ve güçlendirilmesi (kon- vansiyonel ya da ileri yöntemlerle) ge- rekmektedir; bu alanda değişik türden sönümleyicilerin kullanımı da günde- me gelmiştir. İTÜ ile Japonya’daki bir üniversite ve firma arasında bu konuda bir Ar-Ge projesi 2022 sonu itibarıyla başlatılmış olacaktır. Betonarme ve prefabrike yapıların yaygın olduğu ve neredeyse tamamının deprem riski al- tında bulunduğu ülkemizde farklı/etkin güçlendirme alternatiflerinin araştırıl- ması önem kazanmaktadır, [27]. 2.3. Ülkemizde Yaygın Olarak Kulla- nılan Prefabrike Sistemler ve İşletme Yükleri Altındaki Değerlendirmeleri Ülkemizde yaygın olarak kullanılan prefabrike sistemler; kolonların alt- ta ankastre çatı seviyesinde mafsallı bağlantıların olduğu çubuk sistemler, moment aktaran kolon-kiriş birleşimli sistemler, mahya noktalarının maf- sallı olduğu “Atcost ” sistemler, kırıklı lambda sistemler ve paralel çatı kirişli “wing aşıklı ” olarak sıralanabilir, (Şekil 14). Bu sistemlerin tipik özellikleri aşa- ğıda kısaca açıklanacak, çatı kirişlerine ayrıca değinilecektir. Şekil 14. Ülkemizde En Yaygın Kullanılan Sistemler a) Çubuk Sistem b) Atcost Sis- tem c) Lambda Sistem d) Paralel Çatı Ki- rişli-Wing Aşıklı Sistemler d c b a