Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 144

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2022 ◆ SAYI : 144 21 maktadır. Kolonlar dikdörtgen kesitli olup, çerçeve açıklık ve yüksekliğine göre kesitlerin değiştiği görülmektedir. Türkiye’de kullanılmaya başlandığı yıl- larda ABYBHY-1975 [19] esaslarına göre üretilmiş olan bu sistemlerde, ABYBHY-1998 [20] yönetmeliğine göre kolon boyutları ve birleşim bölge- lerinde revizyona gidilmiştir. Yapılan en büyük güncelleme ise çatı düzleminde 5 aksta bir olmak üzere çelik çapraz- lar ile oluşturulan çatı düzlemi stabilite bağlantılarının eklenmesidir [30]. Çatı diyaframı sağlamak amacıyla yapılan bu uygulamaya rağmen, düşey yükler için tasarlanmış bu sistemlerin yatay rijitliğinin sınırlı olması nedeniyle, bü- yük yatay ötelenme yaparak izin veri- len sınırların aşıldığı bilinmektedir. Bu durum, Atcost sistemi ile inşa edilmiş yapıların güçlendirme gereksiniminin incelenmesinin öncelik taşıdığı anla- mına gelmektedir. 2.3.3. Lambda Sistemler Kırıklı (Lambda) çerçeve sistemler, ki- rişin işletme yükleri altında eğilme mo- menti diyagramının sıfıra yakın olduğu bölgede, kolon konsolu ile çatı kirişinin mafsallı bağlandığı 3 bölümden oluşan prefabrike betonarme sistemlerdir (Şe- kil 20). Bu tip sistemlerde de dikdört- gen kesitli kolonlar kullanılmaktadır. Çerçeve açıklıkları standartdır. Çatı kirişlerinin inceltilmiş uçları ile kolon konsollarının ucu birbirine düşeyde bulonlarla bağlanarak sistem tamam- lanır (Şekil 20b). Deprem sorunu olmayan ülkelerden alınıp, bir iyileştirme yapılmadan ülke- mizde kullanılan lambda tipi sistemler, önceki depremlerde farklı düzeylerde hasarlar almışlardır. Tasarımlarının dü- şey yükler altında yapılması ve yatay rijitliklerinin sınırlı olması nedeniyle bu deprem hasarları oluşmuştur. Değişen işletme yükleri altında yatay yük taşı- ma kapasiteleri genelde yetersiz olan bu tür taşıyıcı sistemlere sahip binalar- da güncel yönetmeliklere göre değer- lendirme yapılması önemlidir. 27 Haziran 1998 Ceyhan Depremi (M s =6.3), prefabrike sanayi yapıları- nın yoğun olduğu bir bölgede meydana gelmesi nedeniyle, Türkiye’de prefab- rike betonarme yapılarda ilk kez yoğun bir şekilde deprem hasarının gözlem- lendiği bir deprem olarak bilinmektedir [24,26]. Hasarlar/göçmeler, kolonları altta ankastre üstte mafsallı olan çubuk sistemler ile oluk doğrultusunda kolon rijitliğinin daha düşük olduğu lambda çerçeve (kırıklı çerçeve) sistemlerde yoğunlaşmış, mafsallı bağlantılarda ciddi sorunlar oluşmuştur. 17 Ağustos 1999 Kocaeli (M w =7.4) ve 12 Kasım 1999 (M w =7.1) Düzce depremlerinde de sanayi yapılarında yoğun hasarlar, hatta göçmeler oluşmuştur [25,27]. 2.3.4. Paralel Başlıklı Çatı Kirişli ve Wing Aşıklı Sistemler Paralel başlıklı kiriş ve wing aşıklı sis- temler, çatı kirişi doğrultusunda büyük açıklık geçmesinin yanı sıra çerçeveye dik doğrultuda da büyük açıklıkların geçilebildiği sistemlerdir (Şekil 21). Kolonlar tabanda ankastre üstte maf- sallı olarak; çatı, oluk, aşık kirişleri basit kiriş olarak tanımlanır. Aşık kiriş- lerinin genişliği b =120 cm, yüksekliği h =40 cm omega kesitli olarak yalnız- ca öngerme halatları ile üretilmektedir. I-enkesitli çatı kirişleri, kolon birleşim bölgelerinde incelerek kolonlarda bı- rakılan yuvalara mesnetlenmektedir (Şekil 21b). Paralel başlıklı kirişlerin kolonlara farklı kotlarda mesnetlenme- si ile çatı eğimi sağlanır (Şekil 22). Çerçeve doğrultusuna dik doğrultuda geniş omega aşık kirişleri ile birbirine bağlanan çerçeve sistemlerde, düşey yüklerin yanında yatay yükler etkisin- deki performans da diğer sistemlere göre oldukça üstündür. Öngerme ha- a b Şekil 20. Lambda Sistemler a) Örnek Yapı b) Kolon-Kiriş Mesnet Bölgesi Ç