Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 145

MAKALE BETON PREFABRİKASYON OCAK 2023 ◆ SAYI : 145 6 timli betonarme kiriş bağlantı bölgesi deneyleri ve önüretimli betonarme çerçeve deneyleri olmak üzere üç ana grup içerisinde çok sayıda deney ger- çekleştirilmiştir. Bu makalede, üç grup deneyden elde edilen sonuçlar özetlen- mektedir. Proje kapsamında tamamla- nan sayısal modelleme çalışmaları ile gerçek bina üzerindeki uygulama ör- neğinin, derginin sonraki bir sayısında yayımlanması planlanmaktadır. Önüretimli betonarme çerçevelerin ki- riş-kolon bağlantıları için yapılan öne- ri, elemanların uygun toleranslar ile mekanik olarak birleştirilmesinin yanı sıra istenildiğinde sökülebilmesine ve STMM üzerinde “kontrollü hasar” olu- şumuna olanak sağlamaktadır. 1. GİRİŞ Önüretimli betonarme taşıyıcı sistem- lerde farklı kiriş-kolon bağlantı yön- temleri kullanılmakta ve sayıları her geçen gün artmaktadır. Beton Prefab- rikasyon Dergisinin 136. sayısında [1] bu konuda yapılan ayrıntılı bir literatür çalışması yer almaktadır. Büyük şekildeğiştirme yeteneğine sa- hip değiştirilebilir çelik bağlantı eleman- ları, ekstrem yükleme durumunda taşı- yıcı sistemin betonarme elemanlarında hasarı sınırlandırabilmekte ve yapısal güvenliği sağlamaktadır. Önüretimli betonarme taşıyıcı sistemlerde çelik bağlantı elemanlarının kullanımı PRESS ( Precast Seismic Structural Systems ) çalışması ile gündeme gelmiştir, [2]. Takip eden yıllarda bu alanda çok sa- yıda çalışma yapılmıştır. En yeni dört çalışma aşağıda sunulmuştur. Ma ve diğ. (2022) [3] önüretimli yapı elemanlarının birleşimi için değiştirile- bilir ve deprem enerjisini tüketen “çelik mafsallı birleşim detayı” önermiştir. Deprem etkisinde, birleşim elemanının gövde ve flanş bölümlerinin bağımsız çalışması amaçlanmıştır. Önüretimli kiriş ve kolon elemanların birleşim böl- gesi ilave çelik plakalar ile güçlendirile- rek, plastik mafsalın zayıflatılmış çelik plakaların bulunduğu birleşim detayın- da oluşması amaçlanmıştır. Önerilen birleşim detayının çevrimsel yükler etkisindeki davranışını belirlemek ama- cıyla iki numune üzerinde deneyler ger- çekleştirilmiştir. Deneylerde, önüretimli elemanlar üzerinde önemli hasar oluş- mamış, plastik deformasyonların özel birleşim detayında yoğunlaştığı söylen- miştir. Kiriş-kolon bağlantı bölgesinde enerji tüketiminin 1.25 ve 1.55 kat art- tığı belirtilmiştir. Çelik mafsallı birleşim detayının değiştirilebilme özelliğine de işaret edilmiştir. Ebrahimi vd. (2022) [4] çelik tendon- lar ve şekil hafızalı alaşımlar (SMA) kullanarak enerji sönümleme ve de- formasyonların geri kazanımını sağ- layan “çatal şekilli yarı rijit kiriş-kolon bağlantı detayı” önermiştir. İki farklı çapa sahip çelik tendon ve SMA çu- bukların farklı kombinasyonu ile oluş- turulmuş 24 adet numune, yakın ve uzak depremleri temsil eden dört farklı çevrimsel yükleme protokolüne maruz bırakılmıştır. Deney numunelerinin sa- yısal hesap modelleri oluşturulmuş, önerilen bağlantı tipinin kullanıldığı iki katlı bir örnek çözülmüştür. Elde edi- len sonuçlar, bağlantının 0.06 radyan değerine kadar çalışabildiğini gös- termiştir. Ancak SMA çubuklar ile en fazla 0.004 radyan düzeyinde yeniden merkezleme yapılabildiği belirtilmiştir. Ye vd. (2022) [5] önüretimli betonar- me elemanların bağlantısı için değiş- tirilebilir özellikli ve dönme etkisinde enerji tüketimine katkı sağlayan bir birleşim detayı önermiştir. Önüretimli yapıların deprem sonrasında kısa sü- rede onarılarak fonksiyonlarına hızlıca geri dönebilmesini ve artık deformas- yonların en az seviyede kalmasını sağ- layan birleşim yöntemi hedeflenmiştir. Farklı bindirme boylarına sahip iki adet ½ ölçekli önüretimli betonarme kiriş kolon bağlantı bölgesi tasarlanmış ve tersinir tekrarlı yükler etkisinde denen- miştir. Birleşim bölgesi detayının de- ğiştirilebilir özelliğinin irdelenmesi için birinci aşamada denenen numuneler güçlendirilerek tekrar test edilmiştir. Deney sonuçları, bindirme bölgesi ci- Doç. Dr. Hasan ÖZKAYNAK İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bö- lümünden 2000 yılında mezun ol- muştur. İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Deprem Mühendisliği Programında 2002 yılında yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. 2010 yılında “Dolgu duvarları lifli polimerler ile sargılan- mış betonarme çerçeve sistemlerin deprem davranışı ve yapısal sönüm özellikleri” başlıklı çalışması ile İstan- bul Teknik Üniversitesi’nden doktora derecesini almıştır. İstanbul Teknik Üniversitesi Yapı ve Deprem Mühen- disliği Laboratuvarında yürütülen ulu- sal ve uluslararası ölçekli araştırma projelerinde 2006 yılından itibaren araştırmacı olarak görev almaktadır. Ulusal ve uluslararası indekslerde taranan dergilerde yapı ve deprem mühendisliği alanında bildiri ve ya- yınları bulunmaktadır. Halen, Beykent Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölüm başkanlığı görevini sürdürmektedir..