Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 157

MAKALE BETON PREFABRİKASYON OCAK 2026 ◆ SAYI : 157 6 Therefore, it is recommended that the seismic evaluation of precast moment frame systems should be based on the emulation level assessment of precast connections. GİRİŞ Çevre dostu özellikler, yüksek kalite kontrolü, yapısal güvenlik, düşük iş gücü ihtiyacı ve istikrarlı/hızlı inşaat özellikleri gibi belirgin üstünlükleri ne- deniyle prekast betonarme (PC) mo- ment aktaran çerçeve türü sistemler, endüstriyel binaların ve konutların, özellikle de büyük lojistik merkezle- rin, yarı iletken fabrikalarının ve yer altı otoparklarının inşaatında giderek daha fazla kullanılmaktadır, (Baek vd. 2020; Jang vd. 2020 ve Kim vd. 2021). Genellikle yerinde dökme (CIP) inşa edilen geleneksel betonarme (RC) moment çerçevelerinden farklı olarak, PC moment çerçeveleri fabrikalarda önceden üretilen ve sahada bir araya getirilen ayrı prekast elemanlardan oluşturulmaktadır. Bu nedenle, prekast elemanlar arasındaki birleşim per- formansı, PC moment çerçevelerinin yapısal performansını önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Mevcut çalışma- lar (Tazarv ve Saiidi 2016; Zhang vd. 2023; Zhang ve Lee 2024), prekast elemanları birleştirmek için kullanılan mekanik eklerin (manşonların), yerel rijitlik artışına neden olduğunu bunun da mekanik manşon bölgesinde eğri- liğin azalmasına ve plastik mafsal bo- yunun kısalmasına yol açtığını göster- miştir. Durumu kötüleştirebilecek bir diğer faktör, mekanik donatı eklerinde ortaya çıkan kalıcı kaymanın (RS), prekast elemanlar arasındaki birleşim performansını olumsuz etkilemesidir. Yerinde dökme davranışı taklit eden (emülatif) birleşim kavramında (ACI 318 2019); prekast sistemler için geliştirilmiş mevcut makro modeller, mekanik bağlantıların ve bunların kalıcı kaymalarının etkilerini dikkate alma- maktadır. Bu durum prekast yapıların dinamik etkiler altındaki davranışının hatalı tahmin edilmesine yol açabil- mektedir. Prekast moment çerçevele- rinin performans değerlendirmesinin doğru yapılabilmesi için makul ve etkili bir makro modelleme yöntemine ihti- yaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, prekast eleman bağlan- tılarının çevrimsel davranışını temsil etmek üzere eşdeğer viskoz sönüm oranı (EVD) esaslı bir makro model- leme yöntemi önerilmiştir. Prekast be- tonarme elemanların mekanik bağlan- tılarında oluşan kalıcı kaymaların (RS) yapısal davranışa etkilerini belirlemek amacıyla bir yaklaşım geliştirilmiştir. Bu yaklaşım, prekast çerçeve sistem- lerin pratik dinamik analizi için önerilen makro modelleme yöntemine dahil edilebilmektedir. Bu bağlamda, eleman bağlantıları farklı emülasyon (yerinde dökme davranışa benzeme) seviyele- rinde olan prekast betonarme çerçe- ve sistemler üzerinde bir dizi dinamik analiz gerçekleştirilmiştir. Tasarım ivme spektrumuna göre ölçeklendi- rilmiş yer hareketi ivme kayıtları etki- Yoğunlaştırılmış plastikleşmeye daya- lı makro modelin şematik gösterimi Şekil 2 de verilmiştir. Bu modelde ki- rişler ve kolonlar elastik olarak tanım- lanmış, doğrusal olmayan davranış plastik mafsallarda toplanmıştır. Panel bölgesinin merkezine, kesme defor- masyonunun çevrimsel davranışlar üzerindeki etkisini yansıtmak amacıyla açısal bir yay eklenmiştir. sinde zaman tanım alanında analizleri yapılan çerçeve sistemlerde, tepe öte- lenmesi ve kat göreli ötelenmeleri elde edilerek karşılaştırmalar yapılmıştır. Prekast çerçeve sistemlerin emülatif performansı için tasarım önerilerinde bulunulmuştur. PREKAST BAĞLANTILAR İÇİN MAKRO MODELLEME Modelleme Yöntemi Prekast kiriş–kolon bağlantısında kuv- vet aktarım mekanizması Şekil 1 de gösterilmiştir. Şekildeki PC (prekast) ve CIP (yerinde dökme) beton kısım- ları arasındaki kesme sürtünmesi da- yanımının ve düğüm noktası kesme dayanımının, ACI 318-19 (2019)’un 18.9.2 Maddesinde belirtilen gerekli- likleri sağlaması gerekmektedir. Şekil 1. Prekast kolon-kiriş bağlantısında iç kuvvet aktarım mekanizması •• •• col V 1 pr M 1 e V 2 pr M 2 e V A A B B Section A-A/B-B 3 pr M 4 pr M 4 e V 3 e V 1 pr C 1 pr T 1 pr jd 2 pr jd 2 pr C 2 pr T 3 pr T 3 pr C 4 pr C 4 pr T 4 pr jd 3 pr jd dt l c L b L c P c P 1 b V 2 b V •• col V Shear friction n V Joint shear j V 1 c L b,eff L b,eff