Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 159

MAKALE BETON PREFABRİKASYON TEMMUZ 2026 ◆ SAYI : 159 8 GEOMETRİK TASARIM SINIRLARI İÇERİSİNDE MUKAVEMET VE SÜNEKLİK ARAYIŞI Cam lifi takviyeli beton ile üretilmiş levhalar, cephe kaplaması olarak kulla- nılabilmektedirler. Cephe levhaları, bu- lundukları iklim, yükseklik, mimari nite- lik ve diğer binalar ile etkileşime bağlı olarak rüzgâr basıncının zaman içeri- sinde değişimi ile ilgili olarak tekrarlı basınç ve çekme etkileri altında kalırlar (6). Rakım, iklim, rüzgâr ile taşınan tipi ve yağmur etkileri, rüzgâr türü ile yapı mimarisinin hava akışı üzerindeki etkilerine de bağlı olarak bina cephe ve çatıları +/- 5 kPa basınca maruz kalabilir. Yapısal olarak üzerlerine etki edecek en yüksek basınç değerleri- nin statik halde etkilerine haricinde, zamana göre yön ve değer olarak değişkenlik gösteren basıncın tekrarlı etkilerine karşı panelin, kütle etkileri ve panel malzemesi içerisinde yorulmaya neden olabilecek gerilmelere karşı da dinamik ve yorulma etkileri gözeterek tasarlanmaları gerekmektedir. Cephe panellerinin, asılı oldukları yapı ile di- namik etkileşimi, binanın doğal salınım özellikleri haricinde, deprem etkisi al- tında beklenen şekil değişiklikleri altın- da tasarıma dâhil edilmesi gereken bir diğer tasarım gereğidir. Çağdaş beton malzemeler ile düşük kalınlık değer- lerinde üretilebilen cephe panellerinin ataletlerinden kaynaklı deprem etkileri de azalan kütleleri ile azalmaktadır. Sıcaklık değişimlerine bağlı olarak bo- yut değişimlerinin mekanik etkileri de cephe tasarımında önemle dikkat edil- mesi gereken bir diğer konudur. Bu çalışma, paneller üzerinde hizmet koşulları ve sıra dışı rüzgâr etkilerinin eksi basınç oluşturduğu durumlarda karşılaşılabilecek yüksek çekme kuv- vet değerlerini, panelin kısıtlı kalınlığı içerisinde karşılayabilecek bir bağlantı unsurunun tasarımı ve denenmesi üze- rine gerçekleştirilmiştir. Şekil 3a’da, Şekil 2b’de tanıtılan daire parçanın planı ve Şekil 3b’de, parçanın merke- zinden geçen C-kesiti sunulmaktadır ve bu kesit üzerinde de bağlantı par- çasının iki direnim unsuru (R1 ve R2) tanıtılmaktadır (4). R1 olarak adlandırılan unsur, daire içerisinde mevcut ve çapı bağlantı üst yüzeyine uygulanan çekme etkisi yönünde 45 derece eğim ile artan 4 dairesel boşluk içerisine yerleşen be- ton ile doğrudan çekme mukavemetini sağlamaktadır. Parçanın, uygulanan çekme yönünde üst yüzeyine doğru çapı 45 derece ile azalan çeperinde ise R2 olarak anılan ve bağlantı elemanı- na süneklik ve peklik sağlayan direnim unsuru yer almaktadır. Tasarım anlayı- şı itibariyle parçanın mukavemeti (R1), parça merkezi etrafında yer alan 4 adet kesik koni ile sağlanan doğrudan çek- me dayanımı ile ifade edilmektedir ve bu esnada, parça çeperinden doğabi- lecek katkılar (R2) tasarım mukave- meti açısından dikkate alınmamaktadır zira doğrudan çekme altında gerilim-u- zama davranışı ile kesme etkisi altında gerilim-uzama davranışları birbirinden farklıdır ve her iki direnim aynı anda devreye girmemektedir. Doğrudan çekme altında malzemenin mukave- met sınırına ulaşılmasının ardından levha gövdesi içerisinde hareketlen- mesi beklenen parça, çeperinde doğan direnimi, sünek bir şekilde aşacaktır ve dolayısı ile bağlantı parçasının, içeri- Şekil 3. Daire şeklinde Pençe®’nin merkez kesiti. (a) (b)