MAKALE
BETON PREFABRİKASYON
EKİM 2014
◆
SAYI : 112
16
5.
Çok özel ve tekil bir örnek GÖBEK-
LİTEPE;
“
Yaklaşık 20 tonluk T biçimli sütunlar
zemindeki içi oyulmuş taş bir kaideye
oturtulmuştur. Kaidenin üzerinde sütu-
nun oturtulacağı konik bir yuva bulun-
maktadır. Kaideye çok büyük bir has-
sasiyetle oturtulan bu sütunlar herhan-
gi bir takviyeye ihtiyaç duymadan tam
şakulünde ve yönünde durmaktadır.
Bugünkü teknolojiyle bile vinç ve elek-
tro optik aletler kullanılarak bu taşları,
kaidelerindeki yuvalarına bu hassasi-
yetle yerleştirmek çok zordur ve ma-
tematik bilgisi gerektirmektedir. Üstelik
20
tonluk sütunların tamamının aynı
hassasiyetle tam istenildiği yerleşti-
rilmesi bugünkü inşaat teknolojisinde
bile hiç de kolay değildir.
Günümüzde prefabrik inşaat sistem-
lerinde aynı yöntem kullanılmaktadır.
Fabrika binlarında soket temeller yapıl-
makta ve soket temellerdeki yuvalara
prefabrik hazır kolonlar dikilmektedir.
Ancak tüm elektronik donanıma ve op-
tik aletlere rağmen kolonlar şakulün-
de dikilememekte ve tabandaki soket
yuvasında kamalar ile takviye edilerek
şakulüne getirebilmektedir. Çünkü so-
ket yuvasındaki en küçük dengesizlik
kolonun boyuna göre yukarıda 20-30
cm kaymalara neden olmaktadır. Bi-
zim bugün optik aletler ile yapmakta
zorlandığımızı bu insanlar 12.000 yıl
önce başarmışlardır. Hem de bütun
sütunlarda.”
Yukarıdaki satırların tamamı
“
Anadolu’-
da keşfedilen dünyanın ilk mabedi
GÖBEKLİTEPE/Levent Sepici” (6)
ki-
tabından aynen alıntıdır.
1995
yılından beri süren çalışmalarla
dokuz adedinde kazı çalışmaları süren
ve en az yirmi adet daha olduğu tah-
min edilen bu gizemli yapıların kazılan-
larından en eskisinin M.Ö 9600 yılına
takvimlendiği ve daha da geriye gitme
ihtimali de düşünüldüğünde ülkemizde
Urfa Göbeklitepe’de bulunan bu yapılar
eşsizdir.
Göbeklitepe’de bulunan mabetlerde
yapımda kullanılan taşların çıkartıldığı
ocak bölgede ve net olarak bilinmek-
tedir. Ocaktan elde edilen hammadde
işlenmiş, taşınmış ve mevcut yine
taştan işlenmiş temellerine monte edil-
miştir. Bölgede taş ocağı yakınlarında
işlenmiş, ancak yerinde bırakılmış 50
tonluk monolitik T biçimli sütunlarda
halen mevcut bulunmaktadır. Tüm
bunların ne şekilde kaynağından çıka-
rıldığı, nasıl işlendiği ve taşındığı hele-
hele nasıl monte edildiği bilinmediği,
öngörülemediği gibi zaten hangi toplu-
luk ya da kimler tarafından yapıldığı da
bilinmemektedir.
Bildiğimiz ise yukarıda ki alıntıda
da anlatıldığı üzere mabetlerdeki T
formundaki sütunların dünyanın ilk
“
prefabrike kolon-soket
”
uygulaması
örneği olduğudur. Prefabrike betonar-
me kolonların soket adı verilen yuvalı
temele etkileneceği yatay yüklere göre
belirlenen uygun bir ankraj derinliği ile
monte edilip, daha sonra soket yuva-
sı ile kolon arasındaki boşluğa beton
dökülerek monte edilmesi tekniği gü-
nümüzde uygulana gelen pratik bir
metotdur. Zamanımızdan nerede ise
12000
yıl önce her kim yaşadı ise,
aynen bu teknikle Göbeklitepe’de ki T
sütunları önceden hazırlamış olduğu
temel yuvalarına monte etmiştir. Ayrı-
ca yazarın da yerinde yaptığı gözlem-
lerde dikdörtgen formdaki sütunların
geometrisine uygun bir dikdörtgen
soket uygulamasına monte edildiği
ve soket ile kolon arasına uygun bir
montaj- aderans boşluğu olduğu ve bu
boşluğun kil ile doldurulduğu şaşırtıcı
bir şekilde görülmektedir. (Resim 20)
Resim 19.
Göbeklitepe mabetleri illüstratif çizimleri (7)