Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 137

MAKALE BETON PREFABRİKASYON OCAK 2021 ◆ SAYI : 137 11 nın bulunduğu İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesindeki beton prefabrike yapı stokunu örneklemek üzere, iki farklı bina üzerinde çalışılmıştır. 30 Ekim 2020 Sisam Depreminde, 3521 no’lu istasyonda en büyük ze- min ivmesi PGA=0.112 g (110 gal), kayma dalgası hızı da (Vs) 30 =145 m/s olarak gerçekleşmiştir. Bu istasyon İz- mir Atatürk Organize Sanayi Bölgesine yakın konumdadır. Kolonların alttan ankastre, kiriş-kolon birleşimlerinin ise mafsallı olduğu 6 m ve 12 m yükseklikli tek katlı tem- sili binalarda çatlamış kesit özellikleri kullanılarak hesaplanan etkin doğal titreşim periyotları sırasıyla 0.70 s ve 1.15 s dir. Hesaplar görece iyi zemin ZB ((Vs) 30 =760-1500 m/s) ile zayıf zemin ZE ((Vs) 30 <180 m/s) için ger- çekleştirilmiştir. İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölge- sinde farklı dönemlerde inşa edilmiş binaları temsil etmek üzere, eşdeğer deprem yükü katsayıları; • 1975 Deprem Yönetmeliğine [9] göre, • 1997 Deprem Yönetmeliğine [10] göre, • 2007 Deprem Yönetmeliğine [11] göre, • 2018 Deprem Yönetmeliğine [12] göre, hesaplanmıştır. 6 m ve 12 m yükseklikli binalar için he- saplanan eşdeğer deprem yükü katsa- yıları Tablo 3 ve Tablo 4 de verilmiştir. 30 Ekim 2020 Depreminde 3521 no’lu istasyonda kuzey-güney doğrultusun- da kaydedilen ivme kaydından %5 sö- nümlü elastik tasarım ivme spektrumu hesaplanarak aşağıdaki sonuçlara ula- şılmıştır: Deprem Yönetmeliği ZB * ZE * (Vs) 30 = 760 -1500 m/s (Vs) 30 < 180 m/s 1975 0.100 0.100 1997 0.102 0.200 2007 0.169 0.333 2018 0.100 0.370 * Yerel zemin sınıfı tanımı TBDY2018 Tablo 16.1 e göre tanımlanmıştır. Deprem Yönetmeliği ZB * ZE * (Vs) 30 = 760 -1500 m/s (Vs) 30 < 180 m/s 1975 0.100 0.100 1997 0.068 0.164 2007 0.114 0.274 2018 0.060 0.230 * Yerel zemin sınıfı tanımı TBDY2018 Tablo 16.1 e göre tanımlanmıştır. • T=0.70 s peryotlu bina (h=6 m) için, yatay elastik tasarım spek- tral ivmesi Sae(T)=0.300g, azal- tılmış tasarım spektral ivmesi SaR(T)=0.100g olmaktadır. • T=1.15 s periyotlu bina (h=12 m) için, yatay elastik tasarım spektral ivmesi Sae(T)=0.280g, azaltılmış tasarım spektral ivmesi SaR(T)=0.093g olmaktadır. 30 Ekim 2020 Sisam Depreminde ger- çekleşen eşdeğer deprem yükü katsa- yıları; • 1975 Deprem Yönetmeliğinin ön- gördüğü değerler düzeyindedir, (h=6 m bina için 0.100=0.100 ve h=12 m bina için 0.093<0.100). • 1997 Deprem Yönetmeliğinin ön- gördüğü değerlerden küçüktür, (h=6 m bina için 0.100<0.200 ve h=12 m bina için 0.093<0.164). Şekil 3’te öngörüldüğü üzere, zemin büyütmesinin etkisi özellikle 2018 Deprem Yönetmeliği bağlamında açık olarak görülmektedir. Tablo 3 ve Tablo 4 den izlenebildiği gibi, 1997 Deprem Yönetmeliği önce- sinde yapılan tasarımlarda kullanılan “eşdeğer deprem yükü katsayıları” özellikle kötü zeminlerde küçük kalma riskini taşımaktadır. Bu durum, 1997 Deprem Yönetmeliği öncesinde ta- sarlanmış farklı özelliklerdeki taşıyıcı sistemlerin yetersiz dayanım ve rijitlik özelliklerine sahip olabileceği anlamına gelmektedir. 5. Sonuç ve Değerlendirme 30 Ekim 2020 Sisam depreminin İzmir il genelinde yarattığı ivme büyüklükleri- nin özellikle 2018 Deprem Yönetmeliği tasarım ivme spektrumuna göre küçük olması prefabrike betonarme yapılarda hasarsızlığın en önemli nedeni olarak Tablo 3. 6 m yükseklikli temsili binada hesaplanan eşdeğer deprem yükü katsayıları Tablo 4. 12 m yükseklikli temsili binada hesaplanan eşdeğer deprem yükü katsayıları