Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 143

MAKALE BETON PREFABRİKASYON TEMMUZ 2022 ◆ SAYI : 143 16 yerdeğiştirme 8 mm’ye ulaştığında kiriş üst ve alt yüzlerinde ilk eğilme çatlakları oluşmuştur. Bu çatlaklar APHJ1-300 numunesine göre daha erken yerdeğiştirme adımında oluş- muştur. Bu durum, serbest kiriş ucun- dan ACPH ’ye olan mesafenin daha küçük olması nedeniyle, eşit moment için kirişin serbest ucunda daha büyük kesme kuvveti gereksinimi ile ilişkilen- dirilmiştir. 16 mm’lik yerdeğiştirme adımında ACPH ’nin bazı enerji sönüm levhalarında doğrusal olmayan şe- kildeğiştirmeler gözle görülür boyuta ulaşmıştır. Yerdeğiştirme 24 mm’ye çıkarıldıktan sonra tüm enerji sönüm levhalarında büyük şekildeğiştirmeler ortaya çıkmıştır. ACPH ’nin enerji sö- nüm levhalarında yoğunlaşan şekilde- ğiştirmeler sayesinde betonarme kiriş üzerindeki çatlakların sayısı ve geniş- liğinde bir değişim gözlenmemiştir. Yerdeğiştirme 80 mm düzeyine ulaştı- ğında, kolon ve kiriş taşıma kapasitele- rinde düşüş olmamasına rağmen, alet- lerin korunması adına deney sonlandı- rılmıştır. Deney aleti arızası nedeniyle tamamen yırtılmış olan üç adet enerji sönüm levhasının haricinde, bu levha- lar ile uç levhaları arasındaki kaynak dikişlerinde belirgin bir hasar olmadığı gözlenmiştir. Yerinde dökme APHJ-0-0 numune- sinde tipik plastik mafsal göçmesi meydana gelmiştir. Plastik mafsal bölgesinde gerçekleşen doğrusal ol- mayan şekildeğiştirmeler sayesinde enerji sönümlenmiş ve elemanda bü- yük hasar oluşmuştur. APHJ-1-300, APHJ-1-600-N ve APHJ-1-600-F numunelerinde ise doğrusal olmayan şekildeğiştirmeler ACPH’ de yoğunlaş- mış, betonarme taşıyıcı sistem üzerin- de çatlak gelişimi önlenmiştir. ACPH eklenmiş kiriş-kolon birleşimlerinde, yerinde dökme numuneye göre çok daha az sayıda çatlak oluşmuş, çatlak genişlikleri ve uzunlukları sınırlı kalmış- tır. Bu durum, önüretimli betonarme ki- riş-kolon birleşimine ACPH ’nin entegre edilmesiyle taşıyıcı elemanlardaki ha- sarın en aza indirilebildiğini ve böylece göçme modunun kontrol edilebildiğini göstermektedir. Ayrıca, APHJ-1-300 ve APHJ-1-600 numunelerinde ACPH özellikleri birebir aynı olmasına karşın, ACPH konumunun davranış ve göçme mekanizması üzerinde etkili olduğu gözlenmiştir. ACPH kolon yüzeyinden uzuklaştırıldığında, ACPH üzerinde plastik şekildeğiştirme değişim hızının daha yavaş olduğu ve kolon yüzeyine kadar olan kiriş bölgesinde daha fazla çatlak oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sebeple, ACPH ’nin optimum konu- munu belirleyerek, deprem etkisinde betonarme elemanlar üzerindeki hasa- rın en aza indirilmesi oldukça önemli- dir. 4.2. Yük-Yerdeğiştirme ve İskelet Eğrileri Numunelerin yük-yerdeğiştirme eğrile- ri Şekil 11’de verilmiştir. Şekil 11a’da yer alan APHJ-0-0 numunesine ait yük-yerdeğiştirme eğrisinin önemli özellikleri görece zayıf enerji sönüm- leme kapasitesi olması, çevrim sıkış- ması bulundurması, kararlı ve simetrik olmasıdır. Elastik yükleme bölgesinde, oldukça küçük kalıcı şekildeğiştirmeler ölçülmüş ve yük-yerdeğiştirme eğrisi yaklaşık olarak doğrusal gerçekleş- miştir. Numune üzerinde küçük ge- nişlik ve kısa uzunluklara sahip kılcal çatlaklar oluşmuştur. APHJ-0-0 nu- munesinin taşıma kapasitesi doğrusal olmayan bölgeye geçildiğinde yavaş yavaş azalmaya başlamış, kiriş-kolon birleşiminde geniş çatlaklar ortaya çıkmış, doğrusal olmayan şekilde- ğiştirmeler artarak önceki çatlakların genişliği, derinliği ve uzunluğu hızla artmıştır. Bu durum rijitlikte keskin bir düşüşe sebep olarak taşıyıcı sistemin göçmeye ulaşmasını hızlandırmıştır. APHJ-1-300 numunesinin çevrimsel yükleme etkisinde elde edilen yük-yer- değiştirme eğrisi (Şekil 11b), APHJ-0- 0 numunesinden oldukça farklı karak- terdedir. Çevrim sıkışması olmayan ve dikdörtgen forma yakın olan eğri, ACPH ile sönüm özelliklerinin iyileştiril- diğini göstermektedir. APHJ-1-600-F numunesi yük-yerdeğiştirme eğrisinin (Şekil 11d), deney aleti arızası nede- niyle hasar alan üç enerji sönüm lev- hası olmasına rağmen, APHJ-1-300 numunesi gibi dolgun bir formda oldu- ğu görülmektedir. Bu durum, yerinde dökme numuneye (APHJ-0-0) kıyasla ACPH ’nin kiriş-kolon birleşiminin çev- rimsel davranışını önemli değiştirdiğini ortaya koymaktadır. 4.3. İskelet Eğrileri ve Süneklik Numunelerin iskelet eğrileri Şekil 12’de birlikte verilmiştir. İskelet eğrisi, her bir yerdeğiştirme adımında elde edilen en büyük kuvvetlerin birleştirilmesiyle elde edilen ve numunenin akma daya- nımı, en büyük dayanımı, nihai dayanı- mı, rijitlik ve süneklik gibi birçok özel- liğini yansıtan bir eğridir. Numunelerin bu eğrilerden hesaplanan parametre- leri Tablo 2’de verilmiştir. V Yie , V Max ve V Ult sırasıyla pozitif ve negatif yükleme yönlerinin ortalaması olarak hesapla- nan akma yükü, en büyük yük ve nihai yük değerlerini; D Yie , D Max ve D Ult ise bu yüklere karşı gelen yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Burada akma nokta- ları, Şekil 13’te gösterildiği gibi plastik rijitlik yöntemiyle hesaplanmıştır. Şekil 12 ve Tablo 2’den izlenebildiği gibi, APHJ-0-0 ve APHJ-1-300 nu- muneleri için elde edilen iskelet eğrileri yaklaşık olarak 0-10 mm yerdeğiştir-