Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 148

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2023 ◆ SAYI : 148 17 rijitliğin (kat yüksekliği / kat ötelenme- si) zemin seviyesi üzerindeki ortalama yatay rijitliğe oranlanması ile hesap- lanmaktadır. 6.6 Elastik ve İnelastik Davranış Şekil 13 artan yatay yükler etkisindeki bir taşıyıcı sistemde, yatay yük Q ve tepe yerdeğiştirmesi Δ ilişkisini göster- mektedir. Taşıyıcı sistem, “O” dan “A” ya doğru düz bir çizgi üzerinde doğ- rusal-elastik davranış göstermektedir. Daha sonra bazı yapısal elemanlar ak- maya başlamakta ve plastik mafsallar oluşmaktadır. Artan yatay yükler etki- sinde daha fazla sayıda plastik mafsal oluşup “B” noktasında en büyük da- yanıma erişilmektedir. Yerdeğiştirme daha fazla arttığında dayanım azalabilir ve sistem “C” noktasında göçebilir. Çoğu deprem tasarım yönteminde; taşıyıcı sistem azaltılmış yükler ile doğrusal-elastik olarak analiz edilir. Şekil 13 de “D” noktasına karşı gelen Q d azaltılmış deprem tasarım kuvvetini göstermektedir. Sistem, yeterli yatay dayanıma sahip olsa idi büyük deprem durumunda tam elastik davranış sergi- leyerek “E” noktasına ulaşabilirdi. Bu mümkün olmadığında, kuvvet en bü- yük dayanım Q y den daha büyük ola- maz. Yerdeğiştirme Δ y ye ulaşabilir, daha da büyüyerek “C” ye geldiğinde göçme gerçekleşir. Tam elastik davranışa karşı ge- len Q e kuvveti Q d ye düşürmek için Eurocode’da q , ABD yönetmeliğinde R ile ifade edilen azaltma faktörü kul- lanılmaktadır. Japon Yönetmeliğinde tanımlanan Durum 3 de, en büyük yatay yük kapasitesi Q y doğrusal ol- mayan analiz veya itme analizi yön- temleri kullanılarak belirlenir, Şekil 14. Q y Denklem 3 de hesaplanan Q un dan büyük olmalıdır. A Elastik davranış sınırı B En büyük dayanım C Göçme D Tasarım dayanımı ve yerdeğiştirmesi E Doğrusal elastik davranış durumu İtme analizinde taşıyıcı sistem mode- line yatay kuvvetler etkitilir, Şekil 14a. P 1 , P 2 , P 3 yatay kuvvetleri adım adım artırıldığında, kiriş ve kolon uçların- da artan eğilme momentleri etkisinde akma başlar ve plastik mafsallar olu- şur, Şekil 14b. Yeterli sayıda plastik mafsal oluşumu gerçekleşince sistem mekanizma (göçme) durumuna erişir, Şekil 14c. Uygulanan yatay kuvvetlerin dağılımı, tasarım deprem kuvvetlerinin dağılımıyla (Ai dağılımı) veya etkin tit- reşim modunun neden olduğu kuvvet dağılımıyla orantılı olmalıdır. Tablo 2 Yapısal özellik çarpanı* D s Şekil 12 Şekil faktörü F es = F e F s Şekil 13 Yatay yük ( Q) - yerdeğiştirme ( Δ) ilişkisi * Değerler, betonarme ile sarılmış çelik taşıyıcı sistemlerde (SRC) ve çelik yapılarda 0.05 kadar küçültülür. Eleman Davranışı Taşyıcı sistem türü (1) Sünek moment çerçeveleri (2) (1) ve (3) den farklı sistemler (3) Perde ve çaprazlı sistemler (A) Mükemmel Süneklik 0.30 0.35 0.40 (B) İyi süneklik 0.35 0.40 0.45 (C) Orta süneklik 0.40 0.45 0.50 (D) Zayıf süneklik 0.45 0.50 0.55