Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 158

MAKALE BETON PREFABRİKASYON NİSAN 2026 ◆ SAYI : 158 10 değeri (b) ortalamada yaklaşık %37 daha kısa kesit içerisinde, daha yüksek mukavemetli C80 sınıfı beton ve daha yüksek donatı oranı ile aynı eğilme di- rencini elde etmek mümkün olacaktır. Önceki paragraflarda, betonarme bir kiriş boyunca, artan beton mukavemet sınıfı ile mukavemet açısından yaklaşık olarak değerlendirilen yararlar, tasarım aşamasında daralan kesitler içerisinde donatı yerleşimi ile ilgili geometrik sı- nırlardan ötürü belirtilen yüzde değer- lerinden daha düşük kalabilecektir. Öte yandan izin verilen sehimlerin sınır de- ğerleri açısından artan beton sınıfı ile elastisite modül değerlerindeki artış- ların, mukavemetten kaynaklı artışlar ile aynı oranda olmama durumu ile de artan beton mukavemeti ile beklenen yararlar, beyan edilen yüzde değerle- rinden daha düşük kalabilecektir. Şekil 7’de, beton karışımı içerisinde kulla- nılan agreganın jeolojik kökeni bağla- mında elastisite modülünün değişimi sunulmaktadır (2,5). Beton, aynı mukavemet sınıfı içerisin- de olup, birbirinden oldukça farklı elas- tisite modül değerlerine sahip olabilen modül değerine sahip olabilmektedir. Aynı türde agrega içeren C40 ve C80 beton karşılaştırıldığında, elastisite modülü yaklaşık olarak %25 artmakta- dır. Bu durumda, betonarme bir kirişin, sağlaması gereken en yüksek sehim sınırı bağlamında, atalet momentini doğrusal etkileyen kesit en değerin- de, %20 azaltmaya gitmek mümkün olabilir ancak elastisite modülündeki artıştan kaynaklı avantaj, mukavemet- ten kaynaklı avantajın altında kalmak- bir yapı malzemesidir. Dolayısı ile ta- şıma haddi (ultimate limit) için muka- vemet, hizmet sınırı (service limit) için sehim ve titreşim bağlamında tasar- lanması gereken yapısal kesitin taşıma haddi koşulunu ve hizmet koşulunu birlikte sağlaması gerekir. Mukavemeti ile taşıma haddi koşulunu sağlayan kesitin, düşük kalabilen elastisite mo- dülü ile hizmet koşulunu sağlaması garanti değildir ve bu konu, tasarımcı tarafından dikkatlice ele alınması gere- ken bir konudur. Hizmet koşulları söz konusu olduğunda, bazalt agregası ile üretilmiş C40 sınıfı beton, kireçtaşı ile üretilmiş C80 beton ile aynı elastisite tadır. Ancak, kireçtaşı ile üretilen C40 mukavemetinde beton yerine, bazalt ile üretilen C80 betonunun elastisite modülü ise yaklaşık %80 daha faz- la olacaktır ki bu artış, mukavemet bağlamında sağlanan yarardan daha yüksektir. Dolayısı ile yüksek muka- vemetli betonun, önüretimli betonarme tasarımı içerisinde kullanımı, sadece mukavemet ile ilgili değil aynı zaman- da kullanılan agreganın ve dolayısı ile betonun elastisite modülü ile de ilgili bir konudur. Betonarme önüretim yöntemleri ile elde edilebilen ve işlenebilen, kaliteli agrega ile üretilen yüksek mukavemetli betonun kullanımı ile mimari açıdan yapısal izdüşümü azaltılmış narin ve geniş açıklıkta ve yükseklikte yapısal taşıyıcı oluşumları tasarlamak ve inşa etmek mümkün olacaktır ve yapılan analitik değerlendirmeler de bize, elde edilebilecek yararlara dair sayısal fikir- ler vermektedir. 3. YAPISAL DİRENÇ ÜZERİNDE YANGIN ETKİSİ Yangın, 1. Yanıcı madde, 2.Tutuşturucu (ısı kaynağı) ve 3. Yangının doğmasına ve yayılmasına uygun atmosferik orta- mın varlığına bağlı olarak gelişen bir kimyasal tepkimedir (6). Bu 3 unsur bir arada olmadığı müddetçe yangın oluşmaz. Örneğin, yanıcı maddenin ve yeterli ısının varlığında, oksijen yoksa yangın oluşmaz. Bu 3 unsur yöneti- lebilirse, doğacak yangının etkisi de azaltılabilir ve yangın söndürülebilir. Yangın ilerleyişi, itfaiye müdahalesi ile yavaşlatılıp, durdurulabilir. Bu nedenle, binaların fiziki ölçüleri, binaya ve bina içerisinde erişim planlaması, yangın araçlarının ve yangın personelinin mü- dahalesine uygun, bina çevre yollarının ise yangın araçlarının erişimini sağla- yabilmesi gerekir. Şekil 7. Eğilme mukavemeti (2,5)