Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 158

MAKALE BETON PREFABRİKASYON NİSAN 2026 ◆ SAYI : 158 12 bağlı olarak sıcaklıklar çok hızlı bir şe- kilde yüksek değerlere yükselmektedir. Bir binanın aksine, ısının uzaklaşacağı boşlukların çok az oluşu, kaçış güzer- gâhlarının tünel boyunca oluşu ve olu- şan dumanın tünelin kısıtlı kesitini hızla doldurması, tünellerin, yangın güvenli- ği bakımından ayrı bir sınıf içerisinde değerlendirilmelerini gerektirmektedir. Tünellerin yangın etkilerine karşı ko- runabilmesi için öncelikle yangının kapalı hacimde açığa çıkardığı enerji- nin tespit edilmesi gerekir. Açığa çıkan enerjinin ifadesi, oluşan sıcaklık ve etki süresi olmaktadır. Bu etkinin analitik olarak tanımlanması ancak deney- sel çalışmalar ile elde edilen ampirik ifadeler ile mümkün olabilmektedir. bu tünelde çekici-treyler (LKW), oto- büs (Reisebus) ve araba (PKW) türü araçlar yakılarak oluşan sıcaklık değer- leri ölçülmüştür ve Şekil 9’da sunulan yangın sıcaklığı verileri elde edilmiştir (12). 2003’e gelindiğinde, mevcut tünel- lerin yangın güvenliği için kullanılan yöntemlerin yenilenmesi için baş- latılan UPTUN projesi kapsamında, Norveç’te yer alan, 1,6 km uzunlu- ğunda terkedilmiş bir kaya tüneli olan Runehammar’da yangın tetkikleri ger- çekleştirilmiştir (13). Bu çalışmalar kapsamında, Şekil 10’da görüldüğü gibi, 9-metre genişliğinde, 6-metre yüksekliğinde, 54 m 2 kesit alanına sahip tünel içerisinde gerçekleştirilen testlerde 8-Ton ahşap ve 2-Ton plastik palet ile yüklü bir treylerler yakılmıştır. Oluşan yangın ile sıcaklık 1.350 o C’ye ulaşmış ve 203 MW güç açığa çıkmış- tır. Yapılan çalışmalara ek olarak Hollanda, Fransa ve Almanya, hidrokarbon kay- naklı yangınların etkilerini araştıran deneyler gerçekleştirerek bir tünelin yangın için tasarımında kullanılmak üzere türlü yangın yükü eğrileri geliştir- mişlerdir. Hollanda’da gerçekleştirilen 1990-1992 yılları arasında gerçek- leştirilen EUREKA Programı çerçeve- sinde yapılan çalışmada, Norveç’de terkedilmiş bir maden tüneli olan 2,3 km uzunluğundaki Repparfjörd Tüneli içerisinde 20 adet yangın deneyi ger- çekleştirilmiştir. Bu çalışmalar kapsa- mında, 35 m 2 kesit enine sahip olan Şekil 10. UPTUN çalışmaları kapsamında yapılan yangın tetkiki (13). 1.000 o C’den fazla sıcaklık etkisi al- tında korumasız beton yangın etkisi altında zayıflamakta ve mukavemetine bağlı olarak patlamalı bir şekilde par- çalanmaktadır. Bu nedenle betonarme yapıların yangın etkileri altında zarar görmemeleri için süreli olarak koruma altına alınmaları gerekir. Edilgen (pasif) koruma yöntemleri olarak anılan bu yöntemlerde sağlanan koruma, yan- gın oluşumunu engellemeyip, oluşan yangının etkilerinin oluşumunu gecik- tirmektedir. Yangına maruz kalması muhtemel tünel betonunda, bahsedi- len tahribatların oluşumlarının engel- lenebilmesi için tünel betonuna şart- nameler tarafından bazı performans şartları getirilir. Getirilen bu şartlar ile betonun kabuklanmasının engellen- mesi ve donatının ulaşacağı sıcaklık seviyesinin sınırlandırılması istenir. Tüneller, yangın etkilerinin yapısal bü- tünlüğe ve kullanıcı güvenliğine büyük tehdit oluşturduğu yapılar arasındadır. Tünelin uzunluğuna ve kesit alanına ve de yanan aracın türüne ve taşıdığı yüke Şekil 9. EUREKA çalışmaları kapsamında elde edilen yangın yükü değişimleri (12).