Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 158

MAKALE BETON PREFABRİKASYON NİSAN 2026 ◆ SAYI : 158 13 çalışmalar ile elde edilen bir hidrokar- bon yangın eğrisi (RWS), 50 m 3 yakıt tankerinin 120 dakika boyunca yanma durumunu temsil etmektedir. Selüloz ve plastik alaşım içeren unsurların yanma değerleri, karayolu ve demiryo- lu tünelleri için RABT-ZTV değişimleri ile temsil edilmektedir (14). Şekil 11, çeşitli yangın durumlarını tasvir eden yangın yükü değişimlerini göstermek- tedir. Tünellerin yapısal güvenliği için ZTV-ING (Zusätzlichen Technischen Vertragsbedin- gungen und Richtlinien für Ingenieurbauten: Mühendislik Yapıları için Ek Teknik Sözleşme Şartları ve Yönergeler) şartnamesine göre donatı sıcaklığının 300 o C’ye ulaş- maması gerekmektedir. Tünel beto- nunda sağlanması istenen bu şartlar, etkin bir paspayı derinliği ve edilgen koruma katmanı kalınlığı ile sağlanır. Koruma katman kalınlığı: Korunacak betonun mukavemetine, yangın de- ğerlerine ve tasarım şartlarına bağlıdır. Koruyucu katmanların genel olarak iki türü yaygındır: 1. Volkanik kül ve ag- rega içeren malzemeler. 2. Kavrularak geride boşluk bırakan ve bu sayede yangın dayanımını artırıcı yönde yararlı bir sonuç doğuran mika veya vermi- külit içeren malzemeler (7). Şekil 12’ de, tünellerin yangın etkilerine karşı tasarımları için yangın yükünü tanım- layan ve 50 m 3 yakıt içeren bir tankerin yanması ile açığa çıkan ısı enerjisini ve tünel yapısı içerisinde oluşan sı- caklık değişimini temsil eden sıcaklık değişimi (ZTV-ING) ve tetkik sürecin- de uygulanan sıcaklık değişimi görül- mektedir. Bu yük altında, yüke maruz kalacak betonarme yüzeyin ve korun- ması ve donatı sıcaklığının belirlenen sınırı aşmaması istenir. Şekil 13a’da, farklı kalınlıklarda pasif yangın koruma katmanı ile kaplanmış ve Şekil 12’ de görülen yangın yüküne maruz kalmış 4 adet betonarme numune görülmek- tedir. 20 mm pasif kaplama kalınlığı, yeterli korumayı sağlayamayıp, be- tonarme yüzeyinin kabuklanması ile sonuçlanmıştır. 25 mm kalınlık altında, termoçiftlerde (thermocouple) yaşa- nan bir sorun nedeniyle veri alınama- mıştır. Şekil 13b’de, koruma katmanı ile betonarme yüzey arayüzünde ve yüzeye 50 mm derinlikte bulunan do- natılardan toplanan sıcaklık verileri gö- rülmektedir. Bu bölümde incelenen yangın etkileri, tünel yapıları içerisinde kısıtlı hacimler ve şiddetli yangın oluşumları bağla- mında incelenmiştir. Ancak, binalar- da, ısının kolaylıkla uzaklaşamayacağı merkezi bölgelerinde veya bodrum katlarında, yapısal taşıyıcı sistemin özellikle kolon-kiriş bağlantıları ile tab- liye tabanlarında benzer yangın etkileri gözlemek mümkündür. Tünellerin aksi- ne binalar, sahip olabildikleri çok çeşit- li mimari ve yapısal nitelikleri ile yangın etkilerine karşı özel olarak değerlendi- rilmeleri gerekmektedir. Tünellerin ak- Şekil 11. Farklı yanma durumları için geliştirilen yangın yükü değişimleri (14). Şekil 12. Uygulanan yangın ısısının zamana göre değişimi (7).