Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 158

MAKALE BETON PREFABRİKASYON NİSAN 2026 ◆ SAYI : 158 15 miz durumunu, ideal gaz yasası aracılığı ile incelemek mümkündür. gaz yasası içerisinde, P: mutlak basınç (Pa), V: Hacim (m 3 ), n: mol, R: J/(K o . Mol) ve T: mutlak sıcaklık (Kelvin) olarak ifade edilmektedir. . = . . (4) lgili gaz için, ilgili gazın kütle değerini (M) ve gaz sabiti değerini em 5 ile ifade etmek mümkündür. Bir gazın molar yoğunluğu, μ ile 6546 g/mol’dür ve bu durumda R i = 287.047394 J/(Kg. K o ) . = . , . (5) ğerini sunacak şekilde Denklem 6’da olduğu gibi düzenlenirse, gaz altında sıcaklık ile değişimi elde edilebilir. - = . / = 0 1 % .2 (6) e yaklaşık olarak 100,000 P a = 1000 hPa (Hekto Pascal) olan hava şartlarda çok düşük (P a = 900 hPa) ve normal atmosferik şartlarda (P a = 1200 hPa) değerleri altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile sıcaklıklarda yükselen yoğunluk, sıcaklık arttıkça düşmektedir. ınç koşulları altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile değişimi. iklim koşullarında ve yangınlarda, mutlak basınç ve hava sıcaklığı le havanın yoğunluğu da değişir. Yanan bir binanın içerisinde sıcaklık aklıklar ile bina içerisindeki sıcaklıklar arasında zamanla yükselen bir arak bina içerisinden bina dışına ısı aktarımı hızlanarak artmaya başlar. i havanın yoğunluğu, artan sıcaklık ile azalır ve bina dışındaki havanın a hızlanarak artar. Bu durum neticesinde, bina dışından, bina içerisine yoğunluk farklılığının oluşturduğu basınç farklılığı ile soğuk hava girişi Şekil 14. Değişen basınç koşulları altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile değişimi. Şekil 15. Sıcaklık ve yoğunluk farkı ile do- ğan hava akımının tasviri. μ=28.96546 g/mol’dür ve bu durum- da R i = 287.047394 J/(Kg. K o ) (5) Denklem 5, gazın yoğunluk değerini sunacak şekilde Denklem 6’da olduğu gibi düzenlenirse, gaz yoğunluğunun ( ρ a ), sabit basınç altında sıcaklık ile değişimi elde edilebilir. (6) Şekil 14’de, deniz seviyesinde yak- laşık olarak 100,000 P a = 1000 hPa (Hekto Pascal) olan hava basıncının, normal atmosferik şartlarda çok düşük (P a = 900 hPa) ve normal atmosferik şartlarda mümkün olmayan çok yük- sek (Pa = 1200 hPa) değerleri altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile değişi- mi görülmektedir. Düşük sıcaklıklarda yükselen yoğunluk, sıcaklık arttıkça düşmektedir. Yüksek rakımlarda, değişken iklim koşullarında ve yangınlarda, mutlak basınç ve hava sıcaklığı değişebilir. Değişen bu şartlar ile havanın yo- ğunluğu da değişir. Yanan bir binanın içerisinde sıcaklık hızla yükselirken, bina dışı sıcaklıklar ile bina içerisindeki sıcaklıklar arasında zamanla yükse- len bir fark oluşur ve termodinamik olarak bina içerisinden bina dışına ısı aktarımı hızlanarak artmaya başlar. Diğer taraftan, bina içerisindeki hava- nın yoğunluğu, artan sıcaklık ile azalır ve bina dışındaki havanın yoğunluğu ile arasındaki fark da hızlanarak artar. Bu durum neticesinde, bina dışından, bina içerisine yangın süresince giderek artan yoğunluk farklılığının oluşturduğu basınç farklılığı ile soğuk hava girişi gerçekleşir. Yüksek bir dağın başında yer alan bir bina içerisinde, soğuk bir kış gecesi başlayacak yangının ya- yılma hızı, deniz kenarında yer alan aynı binanın sıcak bir gün içerisinde yanması ile aynı olmayacağı düşünül- mektedir. Şekil 15’de sunulduğu gibi, yüksek ra- kımlarda, deniz seviyesine göre daha düşük olabilen sıcaklıklarda, bina için- den bina dışına, artan sıcaklık farklılığı kaynaklı termodinamik etkiler ile hızlı bir hava akımı gerçekleşirken, bina dışından bina içine de artan yoğunluk farkı ile hızlı bir diğer akım gerçekleşir. İçeri giren soğuk ve ağır hava, bina içe- risindeki yangını şiddetlendirir ve artan sıcaklıklar ile bina dışına akan hava sonrasında bina hızla yeni ve oksijeni bol soğuk hava ile dolar. Dolayısı ile yüksek rakımlarda yer alan binalarda, kışın gece saatlerinde havanın soğuk ve yoğun olabildiği anlarda meydana gelen yangınlarda, bina içinde doğan sıcaklıklar ve yoğunluk değerleri ile bina dışındaki sıcaklık ve yoğunluk de- ğerleri arasındaki farklar, bu farkların daha az olabileceği koşullara kıyasla daha tehlikeli olabilir. Yanmış binalar içerisinde gerçekleşen kömürleşme ve erimiş metallerin varlı- ğından yola çıkarak 800 o C mertebesi- ne çıktığı düşünülen sıcaklıklarda hava yoğunluğu 0,35 kg/m 3 düzeylerine düşmektedir. Düşük dış sıcaklık duru- munda, bina çıkış kapılarının açılması ile yanma sonucu oluşan gaz yüklü sıcak havanın dışarı taşması ve yoğun oksijen içeren taze havanın da içeri do- larak yangını beslemesi ile yangınların şiddetlenebileceği düşünülmektedir. Hava rutubetinin düşük olması, yan- gını hızlandıran bir etkendir ve hava sıcaklığı ile yoğunluk değerleri arasın- daki farklar ne kadar yüksekse, ortaya çıkacak döngünün şiddeti de o kadar yüksek olacağı beklenmektedir. İki or- tam arasında hava geçişine izin veril- diği anda, sıcak ortam ile soğuk ortam arasında hava akımı doğar ve var olan yangın oksijen ile beslenir ve bu da bi- nanın mimarisi ile ilgili bir konudur. kilde, elastik mekanik çarpışma kuvvetler harici de, moleküller vvetlerin et ilerinin hâkim olabildiği sıcaklık ve basınç değerleri ile kça farklı gazların etkileşimleri de ideal gaz durumundan uzaklaşır. -basınç-sıcaklık ilişkilerini tanımlayabilmek için önemli bir yasadır. en ile karbon ve oksijenin türlü bileşkelerini ve eser miktarda diğer z durumunu, ideal gaz yasası aracılığı ile incelemek mümkü dür. az yasası i erisinde, P: mutlak basınç (Pa), V: Hacim (m 3 ), n: mol, R: (K o . Mol) ve T: mutlak sıcaklık (Kelvin) olarak ifade edilmektedir. . = . . (4) gili gaz için, ilgili gazın kütle değerini (M) ve gaz sabiti değerini m 5 ile ifade etmek mümkündür. Bir gazın molar yoğunluğu, μ ile 546 g/mol’dür ve bu durumda R i = 287.047394 J/(Kg. K o ) . = . , . (5) rini sunacak şekilde Denklem 6’da olduğu gibi düzenlenirse, gaz ltında sıcaklık ile değişimi elde edilebilir. - = . / = 0 1 % .2 (6) yaklaşık olarak 100,000 P a = 1000 hPa (Hekto Pascal) olan hava artlarda çok düşük (P a = 900 hPa) ve normal atmo ferik şartlarda (P a = 1200 hPa) değ leri altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile caklıklarda yükselen yoğunluk, sıcaklık arttıkç düşmektedir. ç koşulları altında hava yoğunluğunun sıcaklık ile değişimi. klim koşullarında ve yangınlarda, mutlak basınç ve hava sıcaklığı havanın yoğunluğu da değişir. Yanan bir binanın içerisinde sıcaklık klıklar ile bina içerisindeki sıcaklıklar arasında zamanla yükselen bir