Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 148

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2023 ◆ SAYI : 148 12 kayıtlarının gerekliliğine işaret etmiş ancak bu görüşü Japonya’da kabul görmemiştir. Dr. Kyoji Suehiro, 1932 yılında ABD’de kuvvetli yer hareketi ivme ölçerlerinin ve yer hareketi kayıt- larının gerekliliği üzerine bir konuşma yapmıştır. ABD’li araştırmacılar bu görüşe sahip çıkmış ve kuvvetli yer hareketi ivme ölçerlerini geliştirmeyi başarmışlardır. Bu cihazları kullanarak Kaliforniya’daki kuvvetli yer sarsıntısı hareketlerini kaydetmeye başlamışlar- dır. 1933 Long Beach Depreminde (M=6.8) güçlü yer hareketi (en büyük ivme 0.32g) kaydedilmiştir. Dr. Biot 1932 yılında, depreme göre tasarım- da ve yönetmeliklerde kullanılan tepki spektrumu kavramını önermiştir. Çok bilinen El Centro deprem kaydı, 1940 Imperial Valley depreminde (M=7.1) El Centro- California’da kaydedilmiş- tir. Bu kayıt hala farklı özellikteki ta- şıyıcı sistemlerin dinamik analizinde kullanılmakta ve standart deprem yer hareketlerinden biri olarak değerlendi- rilmektedir. Japonya’da deprem yer hareketi ka- yıtlarının analizine yönelik araştırmalar İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra baş- lamış ve ilk kuvvetli yer hareketi ivme ölçeri 1953 yılında bir binaya yerleşti- rilmiştir. 4.3 Dinamik Analiz ve Yüksek Binalar Deprem kayıtlarının analizi ve deprem hareketinin neden olduğu yapısal tep- kiyi el ile hesaplamak mümkün değil- dir. Elektronik bilgisayarların gelişimi bu konuda da önemli bir çığır açmış- tır. Deprem tepki analizleri sayesinde, doğal titreşim periyodu uzun binaların ivme tepkilerinin daha küçük olduğu anlaşılmıştır. Bu durum, Japonya’da yüksek binaların yapılabileceğini gös- termiştir. Bilgisayarların gelişmesiyle birlikte binaların dinamik analizleri araştırma düzeyinden pratik uygulama düzeyine geçmiştir. 1963 yılında, Kentsel İmar Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra uygula- nan 31 m lik azami yükseklik sınırı kal- dırılmış ve 1968 yılında Japonya’daki ilk yüksek bina inşaatı tamamlan- mıştır, Şekil 2. O tarihten bu yanan Japonya’da yüksek bina inşaatları sür- mektedir. 4.4 Betonarme Kolonlarda Kesme Donatısı Miktarının Artırılması Deprem tepki analizi sonuçlarından, deprem hareketi sırasında binaya et- kiyen kuvvetlerin Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) belirlenen değer- lerden daha büyük olabileceği tespit edilmiştir. Yapısal hesaplarda dikkate alınmayan dayanım fazlalığı ve sünek- lik nedeniyle pek çok binanın büyük depremlerde yıkılmadığı da anlaşılmış- tır. 1968 Tokachi-oki Depreminde (M=7.9, 52 ölüm), yeterli kapasite- ye sahip olduğu öngörülen pek çok betonarme bina ciddi hasara uğra- mıştır. Bu duruma bağlı olarak Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) revize edilmiş ve betonarme kolonlarda kes- me donatısı miktarı artırılmıştır, Şekil 3 ve 4. Bu revizyonun etkisi 1995 Great yapı yaklaşımına” göre daha yaygın kullanılmaktadır. 1930’larda, deprem hareketinin özelliklerinin henüz tam keşfedilememiş olması ve deprem et- kisinde yapısal davranışı analiz edecek bilgisayarların bulunmayışı nedeniyle “rijit yapı” yaklaşımı galip gelmiştir. Bu tartışma, yapı dinamiği alanında yeni araştırmaların başlamasına neden ol- muştur. 4. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI 4.1 Yapı Standartları Yönetmeliği İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra eski anayasa yürürlükten kaldırılmış, siya- si ve sosyal sistemde yeni anayasa esas alınarak reformlar gerçekleşti- rilmiştir. Kentsel İmar Kanunu’nda, her yapı malzemesi için emniyet ge- rilmeleri tanımlanmıştır. 1934 Muroto Tayfunu’nun neden olduğu hasar, em- niyet gerilmeleri yaklaşımındaki eksik- liği ortaya koymuştur. İkinci Dünya Savaşı sırasında inşaat malzemelerinden daha efektif yarar- lanmak için, 1943 yılında “savaş za- manı geçici yönetmeliği” yürürlüğe konulmuş ve kalıcı (uzun süreli) ve geçici (kısa süreli) yükleme kavramları getirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1950 yılında eski düzenlemelerin yerini Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) almış- tır. Yük kombinasyonları ve emniyet gerilmeleri için “ uzun süreli durum ” ve “ kısa süreli durum ” tanımları yapılmış- tır. 4.2 Kuvvetli Hareket İvme Ölçerleri ve Kaydedilen Yer Hareketleri Depreme dayanıklı tasarım için, dep- rem yer hareketinin özelliklerinin bi- linmesi önemlidir. Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Dr. Kyoji Suehiro, kuvvetli yer hareketi ivme ölçerlerinin geliştirilmesine ve deprem hareketi Şekil 2 Japonya’da inşa edilen ilk yüksek bina