Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 148

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2023 ◆ SAYI : 148 13 Hanshin-Awaji Depreminde kanıtlan- mıştır. Yeterli boyuna donatı ve beton kalite- sine sahip kolonlarda, yetersiz mik- tardaki enine donatı sebebiyle gevrek kesme kırılmaları oluşmuştur, Şekil 3. 1970 lere kadar kolonlarda enine donatı aralığı 30 cm iken, 1971’den sonra bu değer 10 cm ye indirilmiştir, Şekil 4. 4.5 Deprem Performansı Değerlen- dirme Yöntemi 1968 Tokachi-oki Depreminde, dep- reme dayanıklı olarak tasarlanan beto- narme binalarda beklenmedik düzeyde hasar oluşmuştur. 1977 yılında mev- cut betonarme binalar için “deprem performansı değerlendirme yöntemi” geliştirilmiştir. Bu yöntem, Japonya’da ve 1985 Meksika Depreminden (M=8.1, 9.500’den fazla ölüm) sonra Mexico City’de birçok binada uygulan- mıştır. Çelik binalar, ahşap binalar ve betonarme ile sarılmış çelik binalara özgü deprem performansı değerlen- dirme yöntemleri de geliştirilmiştir. Bu yöntemler, ilgili araştırmalar ve deprem hasarları dikkate alınarak za- man içinde revize edilmiştir. 1995 Büyük Hanshin-Awaji Depreminden sonra oluşturulan “mevcut binaların depreme karşı güçlendirilmesini teş- vik kanunu” çerçevesinde, binalar bu değerlendirme yöntemleri kullanılarak değerlendirilmektedir. 5. YENİ DEPREM TASARIM YÖNTEMİ SONRASI 5.1 Yeni Deprem Tasarım Yöntemi Deprem analiz yöntemlerinin gelişme- si ve 1968 Tokachi-oki Depreminin neden olduğu yıkımlar nedeniyle, deprem tasarım yönteminin temelden revize edilmesinin gerekliliği yaklaşımı yaygınlaşmıştır. ABD’de 1971 yılında yaşanan San Fernando Depreminden (M=6.4) sonra, 1972’den itibaren Japonya’da beş yıllık ulusal “yeni bir deprem tasarım yöntemi oluşturul- ması” isimli araştırma projesi yürütül- müştür. Yeni deprem tasarım yöntemi 1977 yılında önerilmiştir. 1978 yılında Sendai bölgesinde mey- dana gelen Miyagiken-oki Depremi (M=7.4 ve 28 ölüm) önerilen yeni deprem tasarım yönteminin benim- senmesini hızlandırmıştır. Yöntem, gözden geçirilmiş ve pratik bir tasarım yöntemi olarak kullanılması sağlan- mıştır. Daha sonra Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) revize edilmiştir. 1981 yılından bu yana yeni deprem tasarım yöntemi kullanılmaktadır. Güncel deprem mühendisliği bilgilerini kapsayacak şekilde revize edilen yön- temin önemli bazı özellikleri aşağıda sıralanmıştır: 1. İki seviyeli deprem yer hareketi du- rumunun dikkate alınması (büyük ve orta büyüklükte deprem), 2. Kısa ve uzun periyotlu binalarda, deprem kuvvetinin hesabı ve yapı yüksekliğince dağılımını belirleme- ye yönelik basit formüller, 3. Taşıyıcı sistem kurgusunda planda ve kesitte yapısal dengenin göze- tilmesi (göreli kat ötelemesi, şekil faktörü vb.), 4. Süneklik vd. özellikler için yapısal karakteristik faktör tanımları. Yeni deprem tasarım yönteminin ge- çerliliği 1995 Great Hanshin-Awaji Depremi ve sonraki depremlerde kanıt- lanmıştır. Yöntem, Şekil 7 de yer alan Durum 3 de halen esas deprem tasa- rım yöntemi olarak kullanılmaktadır. 5.2 Büyük Hanshin-Awaji Depremi ve Deprem Güçlendirme Teşvik Yasası 1995 yılında yaşanan Büyük Hanshin- Awaji Depremi (M=7.2, 6.430 ölüm), çoğu araştırmacı ve mühendisin bekle- mediği büyük hasarlara neden olmuş- tur. Bu deprem öncesinde, Japonlar çoğu binanın depreme karşı güvenli olduğuna, hatta Büyük Kanto Depremi gibi depremlere karşı bile güvenli oldu- ğuna inanmaktaydı. Bunun en onemli nedeni Yapı Standartları Yönetmeliğinin (BSL) yeterince katı olmasıydı. Büyük Hanshin-Awaji Depremi, araştırmacı- ları depremlerin büyüklüğü ve neden olduğu hasarlar konusunda yeniden düşünmeye zorladı. Bu durum, “performansa dayalı tasa- rım” ve binaların kalitesini ortaya koya- cak yeni bir sistemin hayat bulmasına Şekil 3 1978 Miyagiken-oki Depreminde hasar gören bir betonarme kolon Şekil 4 Betonarme kolonlarda enine donatı miktarının yıllara göre değişimi a) 1970’e kadar b) 1971’den sonra