Türkiye Prefabrik Birliği | Sayı: 148

MAKALE BETON PREFABRİKASYON EKİM 2023 ◆ SAYI : 148 14 neden oldu. Yeni deprem tasarım yön- temi kullanılarak inşa edilen binalarda- ki hasar, eski binalardaki hasar kadar ciddi değildi. Bu sebeple, yeni deprem tasarım yöntemi öncesinde inşa edil- miş olan binalara “deprem güvenliği değerlendirme ve güçlendirme yön- temleri” uygulandı. Mevcut binaların depreme karşı güçlendirilmesi kanunu 1995 yılından bu yana uygulanmakta- dır. Yeni deprem tasarım yöntemine göre inşa edilen binalarda meydana gelen hasarlar, otopark ve mağaza olarak kullanılan yumuşak ve zayıf zemin katta yoğunlaşmıştır. Bu nedenle, depremden sonra şekil faktörü revize edilmiştir. Yeni deprem tasarım yönte- minin geçerliliği kanıtlanmış olmasına karşın, Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) 1998 yılında revize edilebilmiş- tir. Revizyon, yeni deprem tasarım yönteminde küçük değişiklikler ile performansa dayalı değerlendirme ve kapasite tasarımı yöntemlerini içer- mektedir, (Şekil 7 de Durum 4 ). 5.3 Deprem Yalıtım Sistemleri ve Yapısal Davranış Kontrolü Sismik izolasyon ve yapısal davranış kontrol sistemleri konusunda çeşit- li fikirler öne sürülmüş ve bunlardan bazıları gerçek binalara uygulanmıştır. Deneysel çalışma düzeyinin ötesine geçmiş sistemlerden biri, yapıştırıl- mış ince kauçuk ve çelik levhalardan oluşan kauçuk mesnetlerdir, (Şekil 5). Yatay rijitliği küçük, düşey rijitliği bü- yük olan kauçuk mesnetler 1970’li yıl- larda Fransa’da geliştirilmiş, 1970’le- rin sonlarında Fransa, Güney Afrika, Yeni Zelanda ve ABD de bina ve nük- leer santrallerde kullanılmıştır. 1983 yılında Japonya’da bir konutta kullanıl- mıştır. Sonraki yıllarda, Japonya’daki büyük inşaat şirketlerinin araştırma enstitülerinde geliştirilmiş ve yaygın- laşmaya başlamıştır. Taban izolasyo- nunun etkinliği Great Hanshin-Awaji Depreminde kanıtlanmış ve taban izolasyonlu ve sönümleyicili (Şekil 6) binalar popüler hale gelmiştir. Aralık 2021 itibarıyla, Japonya’da yaklaşık 5.300 bina ve 4.700 konutta bu sis- temler kullanılmıştır. Kauçuk mes- netlerin yanı sıra sismik izolasyonda kayar veya rulman sistemler de kulla- nılmaktadır. 6. JAPONYA’DA GÜNCEL DEPREM YÖNETMELİKLERİ 6.1 Yapısal Tanımlamalar ve Depreme Göre Tasarım Durumları Depreme göre yapısal tasarımın ama- cı, binaların kullanım ömrü boyunca ara sıra meydana gelebilecek orta büyüklükteki depremlerde neredeyse hiç hasar görmemesi, nadiren oluşan büyük depremlerde ise çökmemesi ve insan hayatına zarar vermemesidir. Bu hedefe ulaşmak için, taşıyıcı sistemin tipine, yüksekliğine, zemin vd. özellik- lerine bağlı olarak aşağıda sıralanan yapısal gerekliliklerden bir veya birka- çının sağlanması zorunludur. Yapısal gerekliliklerin her bir serisi, depreme göre tasarımda bir Durum ’a karşı gel- mektedir, Şekil 7. 6.2 Yapısal Tanımlamalar a) Tüm binalarda, Yapı Standartları Yönetmeliği (BSL) vb. de belirtilen koşullar sağlanacaktır. ( Durum 3 için bunların bir kısmı hafifletile- bilir, durabilite dışındakilerin çoğu Durum 4 ve Durum 5 için hafifleti- lebilir.) b) Emniyet gerilmeleri yöntemi , orta büyüklükteki deprem durumunda oluşan kayma gerilmelerinin geçici yükleme durumu için tanımlanmış emniyet gerilmeleri ile karşılaştı- rılması için kullanılır. ( Durum 1 , Durum 2 ve Durum 3 de uygula- nır.) c) Yükseklik, dayanım gibi sınırla- malar (emniyet gerilmeleri yön- temi ve yapısal tanımlamalar ile birlikte) küçük binaların deprem güvenliğinin sağlanmasında kulla- nılır. ( Durum 1 ) d) Göreli kat ötelenmesi sınırlaması , yapısal olmayan elemanların dep- remden zarar görmesini engellemek Şekil 5 Sismik izolasyonda kullanılan kauçuk mesnetler Şekil 6 Kauçuk mesnet, çelik sönümleyici ve kurşun sönümleyici a) Düşey kuvvet etkisinde rijit b) Yatay kuvvet etkisinde esnek